De gegevens van wearables kloppen niet altijd precies. Metingen kunnen afwijken, bijvoorbeeld omdat de wearable niet goed aansluit. Of gegevens kunnen verkeerd worden begrepen. Een hogere hartslag kan duiden op stress of ziekte, maar ook gewoon op een kop koffie, warmte of een druk moment. Hierdoor kun je een verkeerd beeld krijgen van jouw gezondheid. Je kunt je dan onnodig zorgen gaan maken.

Als je wearable iets ongewoons laat zien en je je daardoor regelmatig meer zorgen maakt, is dat een signaal om er afstand van te nemen en zo nodig met je huisarts te praten.

Het risico op onnauwkeurige gegevens is bij sommige gezondheidssignalen groter dan bij andere. Moderne wearables zijn bijvoorbeeld over het algemeen vrij goed in het nauwkeurig meten van je hartslag en de duur van je slaap. Maar bij andere dingen zoals het aantal verbrande calorieën en slaapfases gaat dit lang niet altijd goed. Ook als je je wearable wel op de juiste manier draagt.¹Murakami, H., Kawakami, R., Nakae, S., Nakata, Y., Ishikawa-Takata, K., Tanaka, S., & Miyachi, M. (2019). Accuracy of wearable devices for estimating total energy expenditure: Comparison with metabolic chamber and doubly labeled water method. JAMA Internal Medicine, 176(5), 702–703. en Miller, D. J., Sargent, C., & Roach, G. D. (2022). A validation of six wearable devices for estimating sleep, heart rate and heart rate variability in healthy adults. Sensors, 22(16), 6317.

Wearables meten steeds gegevens, zoals stappen, hartslag en slaap. Hierdoor kun je druk voelen om doelen te halen. Lukt dat niet, dan kan dit stress geven in plaats van motivatie. Onderzoek suggereert dat het steeds meten van je gezondheid ook voor spanning kan zorgen²Canali, S., De Marchi, B., & Aliverti, A. (2023). Wearable Technologies and Stress: Toward an Ethically Grounded Approach. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(18). 6737. DOI: 10.3390/ijerph20186737.

Als je veel let op de cijfers van je wearable, luister je misschien minder goed naar wat je lichaam zelf aangeeft⁴Chen, H., Schoefer K., Manika D., & Tzemou E. (2024). The “Dark Side” of General Health and Fitness-Related Self-Service Technologies: A Systematic Review of the Literature and Directions for Future Research. Journal of Public Policy & Marketing, 43(2), 151-170. https://doi.org/10.1177/07439156231224731. Onderzoek laat zien dat het goed herkennen van signalen uit je lichaam samengaat met een beter welzijn⁵Hanley, A. W., Mehling, W. E., & Garland, E. L. (2017). Holding the body in mind: Interoceptive awareness, dispositional mindfulness and psychological well-being. Journal of psychosomatic research, 99, 13-20.. Een wearable kan je dus helpen om naar je lichaam beter te begrijpen, maar het is ook belangrijk om te vertrouwen op eigen signalen.

Wearables zijn bedoeld om mensen te helpen meer te bewegen. Toch kan het er ook voor zorgen dat bewegen minder leuk wordt. Wanneer je alleen bezig met doelen halen of cijfers bijhouden, kan je minder plezier hebben in bijvoorbeeld wandelen of sporten⁶Ajana, B. (2020). Personal metrics: Users’ experiences and perceptions of self-tracking practices and data. Social Science Information, 59(4), 654-678. en Etkin, J. (2016). The hidden cost of personal quantification. Journal of Consumer Research, 42(6), 967-984. https://doi.org/10.1093/jcr/ucv095.. Probeer jezelf niet te verliezen in de metingen en steeds beter presteren, en blijf vooral genieten van het bewegen zelf.

Voor jongeren zijn er extra aandachtspunten. Sommige wearables laten zien hoeveel calorieën je verbrandt of wat je gewicht is. Als jongeren daar steeds mee bezig zijn, kunnen ze negatiever naar hun lichaam gaan kijken. Ook kunnen ze een ongezonde relatie krijgen met bewegen en eten. Onderzoek laat zien dat sommige jongeren die fitnessapps en –trackers gebruiken vaker last hebben van verstoorde gedachten over eten⁷Hahn, S. L., Bauer, K. W., Kaciroti, N., Eisenberg, D., Lipson, S. K., & Sonneville, K. R. (2021). Relationships between patterns of weight-related self-monitoring and eating disorder symptomology among undergraduate and graduate students. International Journal of Eating Disorders, 54(4), 595-605. https://doi.org/10.1002/eat.23466. We raden dan ook aan dat ouders en kinderen regelmatig met elkaar praten over wat de cijfers wel en niet betekenen.

Veel wearables zijn gekoppeld aan je telefoon en laten meldingen zien op je pols. Berichten, e-mails, agendaherinneringen en updates van apps komen zo direct bij je binnen, zonder dat je je telefoon hoeft te pakken. Dat is handig, maar het maakt het ook lastiger om echt even los te koppelen. Een trilling op je pols trekt je aandacht, ook als je eigenlijk aan het ontspannen bent, in gesprek bent of probeert te focussen.

Doordat je continu bereikbaar bent, kun je het gevoel krijgen dat je altijd ‘aan’ moet staan. Dat kan ten koste gaan van je rust en je concentratie. Voor sommige mensen versterkt een wearable zo de neiging om voortdurend te checken: even kijken hoeveel stappen je hebt gezet, of er een bericht is, of hoe je hartslag is. Die gewoonte kan onrust geven in plaats van wegnemen.

Wearables verzamelen heel persoonlijke informatie: je locatie, slaappatroon, hartslag en soms je menstruatiecyclus of stressniveau. Die gegevens worden opgeslagen in apps en soms gedeeld met andere organisaties. Dit kan risico’s geven voor je privacy⁸Orlosky, J., Ezenwoye, O., Yates, H., & Besenyi, G. (2019, April). A look at the security and privacy of Fitbit as a health activity tracker. In Proceedings of the 2019 ACM Southeast Conference (pp. 241-244). https://doi.org/10.1145/3299815.3314468. Binnen de EU biedt de AVG (de Algemene Verordening Gegevensbescherming) extra bescherming voor gezondheidsdata, maar hoe goed die bescherming in de praktijk werkt, zeker bij bedrijven buiten Europa, is nog een open vraag⁹Grundy, Q., Chiu, K., Held, F., Continella, A., Bero, L., & Holz, R. (2019). Data sharing practices of medicines related apps and the mobile ecosystem: Traffic, content, and network analysis. BMJ, 364, l920. https://doi.org/10.1136/bmj.l920.

Kortom

Wearables kunnen een handig hulpmiddel zijn om meer inzicht te krijgen in je gezondheid en gedrag. Tegelijk is het belangrijk om alert te blijven op de mogelijke risico’s, zoals stress, een focus op cijfers en minder plezier in beweging.

Meer weten over welke nadelen bij wearables worden ervaren? Bekijk dat het artikel Feiten en cijfers over wearables. Wil je tips over hoe je verantwoord om kan gaan met wearables? Bekijk dan het artikel Hoe ga je verantwoord om met wearables.

Wearables zijn kleine draagbare apparaten die gegevens meten over je lichaam of gedrag, zoals een smartwatch, fitnesstracker of slaapring. Een wearable volgt hoeveel je beweegt, hoe je slaapt en wat je hartslag doet. Voor velen werkt dat motiverend en soms ook geruststellend.

Lees meer over wearables en wat ze doen

Door wearables kun je bewuster worden van je leefstijl. Het helpt je om gezondere keuzes te maken¹Stiglbauer, B., Weber, S., & Batinic, B. (2019). Does your health really benefit from using a self-tracking device? Evidence from a longitudinal randomized control trial. Computers in Human Behavior, 94, 131–139. https://doi.org/10.1016/j.chb.2019.01.018. Bewustzijn is vaak de eerste stap naar verandering.

Misschien ontdek je dat je doordeweeks bijna de hele dag zit, terwijl je in het weekend juist veel actiever bent. Of je ontdekt dat je korter slaapt dan gedacht, bijvoorbeeld omdat je te laat naar bed gaat. Met die informatie kun je kleine dingen veranderen in je dag. Zoals een korte wandeling in de ochtend of, vaker even opstaan tijdens je werk of eerder naar bed gaan.

Een wearable werkt vooral doordat hij je gedrag zichtbaar maakt. Je ziet hoeveel je beweegt of slaapt, en daardoor word je bewuster van je gewoonten. Daarnaast helpt een wearable om een concreet doel te kiezen, bijvoorbeeld 8.000 stappen per dag. Je kunt vervolgens je voortgang volgen en krijgt meteen feedback. Juist die combinatie zorgt ervoor dat je makkelijker op tijd bijstuurt, zoals aan het eind van de dag nog even gaan wandelen. Het zijn bekende technieken uit gedragsverandering die vaak worden gebruikt om gezond gedrag te stimuleren⁵Del-Valle-Soto, C., López-Pimentel, J. C., Vázquez-Castillo, J., Nolazco-Flores, J. A., Velázquez, R., Varela-Aldás, J., & Visconti, P. (2024). A comprehensive review of behavior change techniques in wearables and IoT: Implications for health and well-being. Sensors, 24(8), 2429. https://doi.org/10.3390/s24082429 .

Sommige wearables pikken signalen op die je zelf niet merkt. Bijvoorbeeld bij mensen met een onregelmatige hartslag. In een grote studie met meer dan 400.000 deelnemers bleek dat een smartwatch met enig succes aanwijzingen kon vinden voor mogelijk boezemfibrilleren. Dat is een veelvoorkomende hartstoornis. Van de mensen die een melding kregen, bleek ongeveer een derde dit ook echt te hebben⁶Perez, M. V., Mahaffey, K. W., Hedlin, H., Rumsfeld, J. S., Garcia, A., Ferris, T., … Turakhia, M. P. (2019). Large-scale assessment of a smartwatch to identify atrial fibrillation. New England Journal of Medicine, 381(20), 1909–1917. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1901183 .

Zo’n melding is geen diagnose, en een wearable kan een arts niet vervangen. Maar het kan wel een goede reden zijn om je klachten serieus te nemen en contact op te zoeken met je huisarts, zeker als je je zorgen maakt.

Voor mensen met een chronische aandoening kan een wearable extra voordelen opleveren. Een wearable maakt duidelijk hoe je leefstijl en je gezondheid samenhangen. Dat geeft meer grip. Iemand met diabetes kan met een passende wearable bijvoorbeeld zien hoe een wandeling na het eten de bloedsuiker beïnvloedt.

Onderzoek naar verschillende langdurige aandoeningen, zoals hoge bloeddruk en hart- en longaandoeningen, laat zien dat wearables kunnen helpen om beter met je gezondheid om te gaan. Ze maken je bewuster van je gedrag en helpen je om gezonde gewoonten vol te houden⁷Gagnon, M.-P., Ouellet, S., Attisso, E., Supper, W., Amil, S., Rhéaume, C., Paquette, J.-S., Chabot, C., Laferrière, M.-C., & Sasseville, M. (2024). Wearable devices for supporting chronic disease self-management: Scoping review. Interactive Journal of Medical Research, 13, e55925. https://doi.org/10.2196/55925. Ook bij herstel na ziekte of een blessure zie je hoe je lichaam reageert en hoe je stap voor stap vooruitgaat.

Kortom

Wearables kunnen een waardevolle aanvulling zijn op je dagelijks leven. Ze motiveren je om meer te bewegen, geven je zicht op je gewoonten en helpen je om gezondere keuzes te maken. Soms wijzen ze zelfs op signalen die je naar de huisarts kunnen leiden. Ook kunnen ze steun geven als er al gezondheidsproblemen spelen.

Tegelijk blijft een wearable een hulpmiddel. De cijfers vertellen niet het hele verhaal, en niet elk getal zegt iets over hoe het echt met je gaat. Voel je je bijvoorbeeld uitgerust, maar geeft je horloge aan dat je slecht hebt geslapen? Dan mag je best op je eigen gevoel vertrouwen. Slaaptrackers zitten er namelijk regelmatig naast, en te veel afgaan op die uitkomsten kan zelfs onrust geven⁸Baron, K. G., Abbott, S., Jao, N., Manalo, N., & Mullen, R. (2017). Orthosomnia: Are some patients taking the quantified self too far? Journal of Clinical Sleep Medicine, 13(2), 351–354. https://doi.org/10.5664/jcsm.6472. Het werkt het beste als jij de regie houdt over de data, en niet andersom.