Welke nadelen kunnen wearables hebben voor je welzijn?

De gegevens van wearables kloppen niet altijd precies. Metingen kunnen afwijken, bijvoorbeeld omdat de wearable niet goed aansluit. Of gegevens kunnen verkeerd worden begrepen. Een hogere hartslag kan duiden op stress of ziekte, maar ook gewoon op een kop koffie, warmte of een druk moment. Hierdoor kun je een verkeerd beeld krijgen van jouw gezondheid. Je kunt je dan onnodig zorgen gaan maken.

Als je wearable iets ongewoons laat zien en je je daardoor regelmatig meer zorgen maakt, is dat een signaal om er afstand van te nemen en zo nodig met je huisarts te praten.

Het risico op onnauwkeurige gegevens is bij sommige gezondheidssignalen groter dan bij andere. Moderne wearables zijn bijvoorbeeld over het algemeen vrij goed in het nauwkeurig meten van je hartslag en de duur van je slaap. Maar bij andere dingen zoals het aantal verbrande calorieën en slaapfases gaat dit lang niet altijd goed. Ook als je je wearable wel op de juiste manier draagt.¹Murakami, H., Kawakami, R., Nakae, S., Nakata, Y., Ishikawa-Takata, K., Tanaka, S., & Miyachi, M. (2019). Accuracy of wearable devices for estimating total energy expenditure: Comparison with metabolic chamber and doubly labeled water method. JAMA Internal Medicine, 176(5), 702–703. en Miller, D. J., Sargent, C., & Roach, G. D. (2022). A validation of six wearable devices for estimating sleep, heart rate and heart rate variability in healthy adults. Sensors, 22(16), 6317.

Wearables meten steeds gegevens, zoals stappen, hartslag en slaap. Hierdoor kun je druk voelen om doelen te halen. Lukt dat niet, dan kan dit stress geven in plaats van motivatie. Onderzoek suggereert dat het steeds meten van je gezondheid ook voor spanning kan zorgen²Canali, S., De Marchi, B., & Aliverti, A. (2023). Wearable Technologies and Stress: Toward an Ethically Grounded Approach. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(18). 6737. DOI: 10.3390/ijerph20186737.

Als je veel let op de cijfers van je wearable, luister je misschien minder goed naar wat je lichaam zelf aangeeft⁴Chen, H., Schoefer K., Manika D., & Tzemou E. (2024). The “Dark Side” of General Health and Fitness-Related Self-Service Technologies: A Systematic Review of the Literature and Directions for Future Research. Journal of Public Policy & Marketing, 43(2), 151-170. https://doi.org/10.1177/07439156231224731. Onderzoek laat zien dat het goed herkennen van signalen uit je lichaam samengaat met een beter welzijn⁵Hanley, A. W., Mehling, W. E., & Garland, E. L. (2017). Holding the body in mind: Interoceptive awareness, dispositional mindfulness and psychological well-being. Journal of psychosomatic research, 99, 13-20.. Een wearable kan je dus helpen om naar je lichaam beter te begrijpen, maar het is ook belangrijk om te vertrouwen op eigen signalen.

Wearables zijn bedoeld om mensen te helpen meer te bewegen. Toch kan het er ook voor zorgen dat bewegen minder leuk wordt. Wanneer je alleen bezig met doelen halen of cijfers bijhouden, kan je minder plezier hebben in bijvoorbeeld wandelen of sporten⁶Ajana, B. (2020). Personal metrics: Users’ experiences and perceptions of self-tracking practices and data. Social Science Information, 59(4), 654-678. en Etkin, J. (2016). The hidden cost of personal quantification. Journal of Consumer Research, 42(6), 967-984. https://doi.org/10.1093/jcr/ucv095.. Probeer jezelf niet te verliezen in de metingen en steeds beter presteren, en blijf vooral genieten van het bewegen zelf.

Voor jongeren zijn er extra aandachtspunten. Sommige wearables laten zien hoeveel calorieën je verbrandt of wat je gewicht is. Als jongeren daar steeds mee bezig zijn, kunnen ze negatiever naar hun lichaam gaan kijken. Ook kunnen ze een ongezonde relatie krijgen met bewegen en eten. Onderzoek laat zien dat sommige jongeren die fitnessapps en –trackers gebruiken vaker last hebben van verstoorde gedachten over eten⁷Hahn, S. L., Bauer, K. W., Kaciroti, N., Eisenberg, D., Lipson, S. K., & Sonneville, K. R. (2021). Relationships between patterns of weight-related self-monitoring and eating disorder symptomology among undergraduate and graduate students. International Journal of Eating Disorders, 54(4), 595-605. https://doi.org/10.1002/eat.23466. We raden dan ook aan dat ouders en kinderen regelmatig met elkaar praten over wat de cijfers wel en niet betekenen.

Veel wearables zijn gekoppeld aan je telefoon en laten meldingen zien op je pols. Berichten, e-mails, agendaherinneringen en updates van apps komen zo direct bij je binnen, zonder dat je je telefoon hoeft te pakken. Dat is handig, maar het maakt het ook lastiger om echt even los te koppelen. Een trilling op je pols trekt je aandacht, ook als je eigenlijk aan het ontspannen bent, in gesprek bent of probeert te focussen.

Doordat je continu bereikbaar bent, kun je het gevoel krijgen dat je altijd ‘aan’ moet staan. Dat kan ten koste gaan van je rust en je concentratie. Voor sommige mensen versterkt een wearable zo de neiging om voortdurend te checken: even kijken hoeveel stappen je hebt gezet, of er een bericht is, of hoe je hartslag is. Die gewoonte kan onrust geven in plaats van wegnemen.

Wearables verzamelen heel persoonlijke informatie: je locatie, slaappatroon, hartslag en soms je menstruatiecyclus of stressniveau. Die gegevens worden opgeslagen in apps en soms gedeeld met andere organisaties. Dit kan risico’s geven voor je privacy⁸Orlosky, J., Ezenwoye, O., Yates, H., & Besenyi, G. (2019, April). A look at the security and privacy of Fitbit as a health activity tracker. In Proceedings of the 2019 ACM Southeast Conference (pp. 241-244). https://doi.org/10.1145/3299815.3314468. Binnen de EU biedt de AVG (de Algemene Verordening Gegevensbescherming) extra bescherming voor gezondheidsdata, maar hoe goed die bescherming in de praktijk werkt, zeker bij bedrijven buiten Europa, is nog een open vraag⁹Grundy, Q., Chiu, K., Held, F., Continella, A., Bero, L., & Holz, R. (2019). Data sharing practices of medicines related apps and the mobile ecosystem: Traffic, content, and network analysis. BMJ, 364, l920. https://doi.org/10.1136/bmj.l920.

Kortom

Wearables kunnen een handig hulpmiddel zijn om meer inzicht te krijgen in je gezondheid en gedrag. Tegelijk is het belangrijk om alert te blijven op de mogelijke risico’s, zoals stress, een focus op cijfers en minder plezier in beweging.

Meer weten over welke nadelen bij wearables worden ervaren? Bekijk dat het artikel Feiten en cijfers over wearables. Wil je tips over hoe je verantwoord om kan gaan met wearables? Bekijk dan het artikel Hoe ga je verantwoord om met wearables.