Welke nadelen kunnen sociale media hebben voor je je welzijn?

Zit jij weleens op sociale media vlak voor het slapengaan? Of scroll je terwijl je eigenlijk iets anders wilde doen? In dit artikel lees je wat onderzoek zegt over de nadelen voor je welzijn.

Sociale media en welzijn

jongen ligt op bed in het donker en bekijkt sociale media op telefoon

Nadelen van sociale media

In het kort

Sociale media kunnen voordelen én nadelen meebrengen voor je welzijn. In dit artikel lees je welke risico’s sociale media kunnen hebben, zoals:

Je kunt jezelf meer gaan vergelijken met anderen. Dat kan je onzeker maken over je uiterlijk, prestaties en leven. Vooral omdat mensen op sociale media met name hoogtepunten delen.
Sociale media ’s avonds laat kan je slaap verstoren. Scrollen houdt je wakker en emotionele content kan ervoor zorgen dat je blijft nadenken. Slecht slapen kan op zijn beurt een negatieve invloed hebben op je humeur, concentratie, energie en gezondheid.
Notificaties en de drang om je telefoon te checken kunnen je concentratie verstoren. Na een onderbreking duurt het soms meer dan 20 minuten om weer geconcentreerd te zijn.
Je kunt in aanraking komen met negatieve dingen, zoals pesten, haatberichten of nare beelden. Algoritmes kunnen dit versterken.
Tijd op sociale media kan ten koste gaan van andere activiteiten die belangrijk zijn voor je welzijn, zoals buiten zijn, sporten, of met vrienden afspreken.

Het is belangrijk om je bewust te zijn van de risico’s van sociale media voor je welzijn. Dan kun je actie ondernemen als je merkt je last hebt van sociale media.

Heb je over dit onderwerp een vraag? Neem dan contact met ons op.

Jezelf te veel vergelijken met anderen

Een van de risico’s van sociale media is dat je jezelf te veel kunt gaan vergelijken met anderen. Op Instagram zie je prachtige vakantiefoto’s, op LinkedIn lees je succesverhalen, en op TikTok kom je mensen tegen die er moeiteloos mooi uitzien. Het kan dan lijken alsof iedereen een perfect leven heeft. En dan kan het zijn dat je naar je eigen leven kijkt en denkt: waarom gaat bij mij alles niet zo soepel?

Maar wat je ziet op sociale media is meestal niet het hele verhaal. Mensen delen vooral de mooie momenten, niet de teleurstellingen of frustraties. Die vakantiefoto? Je ziet niet dat ze een jaar voor die vakantie hebben gespaard. Die perfecte selfie? Dat is waarschijnlijk één van de vijftig foto’s die iemand heeft gemaakt. En die succesverhalen? Daar gaan vaak jaren van hard werken en tegenslagen aan vooraf.

Onderzoek laat zien dat voor sommige mensen veel tijd op sociale media kan samenhangen met meer onzekerheid over uiterlijk, prestaties en hun leven in het algemeen¹. Of het gebruik van sociale media ook echt negatief uitpakt, hangt sterk af van persoonlijke factoren². Vooral jongeren zijn gevoelig voor sociale vergelijking, omdat zij nog volop bezig zijn met uitzoeken wie ze zijn³.

Voor sommige mensen kunnen sociale vergelijkingen op sociale media dus invloed hebben op het eigen zelfbeeld. Ook het aantal likes en reacties kan voor sommigen invloed hebben op hoe ze zich voelen. Wanneer je post weinig aandacht krijgt, kan dat voelen als een afwijzing. Maar in werkelijkheid zijn er veel redenen waarom een post mogelijk weinig reacties krijgt. Het is dus belangrijk om sociale media los te zien van jouw waarde als persoon.

Ook goed om te weten: sociale media kunnen ook juist positief bijdragen aan je zelfbeeld en identiteit. Bijvoorbeeld doordat je mensen vindt die hetzelfde denken of voelen als jij.

Wil je hier meer over lezen? Bekijk dan ons artikel over de voordelen van sociale media voor je welzijn en ons artikel over de relatie tussen sociale media, zelfbeeld en identiteit.

Slaap

Als je sociale media nog tot vlak voor het slapen gaan gebruikt, dan kan dat je slaap verstoren⁴. Ten eerste houdt het scrollen zelf je wakker. Misschien denk je: “nog even vijf minuten,” en voor je het weet is het een uur later. Het is zo makkelijk om door te gaan, vooral omdat er altijd nieuwe content is om te bekijken.

Ook emotioneel gezien kunnen sociale media je slaap verstoren. Bijvoorbeeld als je vlak voor het slapen gestrest of enthousiast wordt door iets dat je ziet. Dat gevoel kan nog een tijdje blijven hangen. Je ligt dan in bed nog na te denken over wat je hebt gezien, wat het moeilijker maakt om tot rust te komen.

Slaap is belangrijk. Wanneer je niet genoeg slaapt, kan dat gevolgen hebben voor je welzijn. Zeker als dat vaker gebeurt. Je humeur kan slechter worden. Je kunt je moeilijker concentreren. Je hebt minder energie. Ook je lichamelijke gezondheid kan eronder lijden.

Afleiding en concentratie

Sociale media kunnen het ook moeilijker maken om je te concentreren. Elke keer dat je telefoon een notificatie geeft, wordt je aandacht verstoord. En zelfs als je telefoon ‘op stil staat’ of ergens buiten bereik ligt, kan de gedachte dat er misschien een bericht is binnengekomen al afleidend werken.

Wist je dat...?

Wist je dat het gemiddeld meer dan twintig minuten kan duren voordat je weer volledig geconcentreerd bent na een onderbreking?⁵

Als je telefoon de hele dag door afgaat, of als je steeds even ‘snel’ iets checkt, dan kom je er eigenlijk nooit echt aan toe om ergens volledig in op te gaan. Het resultaat kan zijn dat taken langer duren en dat de kwaliteit van je werk minder goed is. Ook kun je stress krijgen van de afleiding die sociale media met zich meebrengen, omdat je het gevoel kunt hebben dat je altijd wel online dingen mist. Of omdat je niet genoeg gedaan krijgt door afleidende notificaties.

Ook in sociale situaties kunnen sociale media afleiden. Je zit met vrienden, maar iedereen zit op zijn telefoon. Of je bent in gesprek met iemand, maar je checkt tussendoor even je berichten. Dit kan ervoor zorgen dat je minder echte aandacht hebt voor de mensen om je heen. Dit fenomeen gebeurt zelfs zo vaak dat er een term voor is: ‘phubbing’. Onderzoek laat zien dat phubbing best vervelende gevolgen kan hebben voor sociale relaties⁶. Onder vrienden, maar bijvoorbeeld ook als ouders meer aandacht hebben voor hun telefoon dan voor hun kind⁷.

Negatieve berichten

Op sociale media kun je ook in aanraking komen met nare dingen. Pesten, haatberichten, oorlogsbeelden, of negatief nieuws. Dit soort content kan emotioneel zwaar zijn, vooral als je er vaak mee wordt geconfronteerd. Het kan ervoor zorgen dat je je angstig voelt, verdrietig, of boos⁸.

Algoritmes kunnen er ook voor zorgen dat je soms steeds meer negatieve content ziet. Wanneer je één keer op iets negatiefs klikt, denkt het platform dat je dat interessant vindt. Het laat je dan meer van dat soort content zien.

Lees meer over algoritmes en hoe je daar meer controle over kunt krijgen.

Sociale media zijn – net als het schoolplein – helaas ook een plek waar online pesten kan plaatsvinden. Online pesten kan grote gevolgen hebben. Voor jongeren geldt dat als zij op school worden gepest en dat online doorgaat, zij nergens meer aan het pesten kunnen ontsnappen. Dit kan leiden tot mentale gezondheidsproblemen, en is vaak lastiger te monitoren door ouders of anderen in je omgeving. Heb je vervelende dingen meegemaakt online, en wil je daar met iemand over kunnen praten? Neem dan bijvoorbeeld via chat of telefoon contact op met de hulplijn van Offlimits.

Minder tijd voor andere dingen

Tot slot: tijd die je besteedt aan sociale media, besteed je niet aan andere dingen. Dat betekent niet dat alle tijd op sociale media ‘zonde’ is, maar het is goed om stil te blijven staan bij of jij je tijd nog wel besteedt zoals jij dat wilt. Misschien zou je eigenlijk liever buiten zijn, sporten, met vrienden afspreken, of met je hobby bezig zijn?

Als dat voor jou het geval is, dan kan het zijn dat je achteraf spijt hebt van je tijd op sociale media. Het is goed om te beseffen dat er naast sociale media veel mooie manieren zijn om te ontspannen, nieuwe dingen te leren en te verbinden met anderen.

Sociale media kunnen ook nadelen hebben voor je lichamelijke gezondheid. Je zit vaak stil, meestal met een gebogen houding. Dit kan leiden tot een ongezonde leefstijl en lichamelijke klachten, zoals nek- en rugpijn. Dit heeft zelfs een eigen naam nu, de ‘tech neck’. Daarom is het belangrijk om tijd op sociale media goed uit te balanceren met voldoende beweging, ‘frisse lucht’, en andere dingen die jij nodig hebt voor een goed welzijn.

Kortom

Sociale media kunnen risico’s meebrengen voor je welzijn. Maar dat betekent niet dat je sociale media helemaal hoeft te vermijden. Sociale media hebben namelijk ook voordelen voor je welzijn⁹. Ook hangen de risico’s sterk af van hoe je sociale media gebruikt¹⁰. Door bewuste keuzes te maken, kun je de risico’s verminderen en de voordelen van sociale media behouden.

Wil je tips voor hoe je bewuster met sociale media om kunt gaan? Bekijk dan het artikel over mindful scrollen.

Liever iemand spreken?
We zijn er voor je.

Wil je meer weten over digitale balans in jouw situatie? Voor jezelf, voor je kind of een andere naaste? Onze experts helpen je graag verder. Je kunt anoniem met ons bellen of mailen. Via de website kun je ook een terugbelverzoek achterlaten of meteen je vraag stellen.