Zo zit AI in je dagelijks leven verstopt

Je hoeft niet per se met een AI-tool zoals ChatGPT te werken om AI te gebruiken. Sterker nog: vaak hebben we helemaal niet door dat we er dagelijks al veel mee te maken hebben.

Om je te laten zien hoe je AI ongemerkt tegenkomt, nemen we je mee in een voorbeeld van een alledaagse (werk)dag. Misschien herken je hier wel dingen in die ook in jouw dagelijkse leven voorkomen.

Een voorbeeld

Je wordt wakker en pakt je telefoon (alhoewel: het liefst niet meteen, dat is beter voor je digitale balans). Ontgrendel je die met je gezicht? Dat doet je telefoon met AI. Het kijkt of jouw gezicht past bij wat je eerder hebt opgeslagen. Omdat je wilt weten of je straks een regenpak aan moet, open je een weerapp. Deze app gebruikt AI om de weersvoorspelling nóg nauwkeuriger te maken.

Terwijl je je spullen pakt, stuur je snel een berichtje naar een collega. Je typt: “Ik kom met de …” en je telefoon maakt er direct “auto” van. Je telefoon leert namelijk welke woorden jij vaak gebruikt en doet op basis daarvan suggesties, zodat jij sneller kunt typen. Zodra je in de auto stapt, zet je de navigatie aan. Omdat het systeem slim leert van eerdere files en de drukte van vandaag, stuurt de app je dit keer via een andere, snellere route naar kantoor.

Eenmaal op je werk kom je ook daar AI op allerlei manieren tegen. Als je je mailbox opent, staat de ongewenste mail al in je prullenbak (‘spam’). Dit komt doordat AI heeft geleerd hoe ‘verdachte’ berichten eruitzien en deze automatisch voor je apart zet. Heb je een lange mail binnengekregen? Dan kun je deze met tegenwoordig laten samenvatten door de AI in je mailprogramma!

Tijd voor pauze. Je kijkt even op sociale media. Voor je het weet ben je weer een tijdje verder, en zit je pauze er alweer op! Dat komt doordat veel apps speciaal gemaakt zijn om jouw aandacht vast te houden. AI leert precies hoelang je ergens naar kijkt en waar je op klikt. Zo leert de app wat hij jou als volgende moet laten zien. Met als gevolg dat je langer blijft kijken.

Eenmaal thuis na je werkdag is het tijd voor wat ontspanning. Je zet een afspeellijst met muziek aan. Spotify en andere apps onthouden welke nummers je vaak luistert (en welke je juist wegdrukt). Daardoor leren ook apps als Spotify via AI precies welke muziek je leuk vindt. Hetzelfde gebeurt als je een film of serie zoekt. De streamingsdienst raadt je meteen iets aan waardoor je er zo lang mogelijk gebruik van maakt.

Veel apps en websites leren dus van wat jij doet, via AI. Zoals we hebben gezien kan dat best handig zijn. Je krijgt bijvoorbeeld een goede route, een leuk liedje of een handige tip.

Maar er is ook een andere kant: AI bepaalt bijvoorbeeld welke filmpjes je ziet of welke berichten bovenaan staan. Daardoor kan het invloed hebben op de keuzes die je maakt gedurende de dag. En het kan jouw aandacht vasthouden zodat je er langer gebruik van maakt. Ook als jij eigenlijk iets anders wilt doen.

Gelukkig kun je hier zelf wel nog grip op houden. De tips hieronder helpen je de regie bij jezelf te houden.

• Stel jezelf de vraag: kies ik dit echt zelf, of wordt het voor mij gekozen? Bij elke aanbeveling heeft een AI-systeem bepaald dat jij dit te zien krijgt. Dat hoeft niet erg te zijn, maar vraag jezelf af en toe af of je dit écht interessant vindt. Als je merkt dat dat niet zo is, dan is dat een teken om het heft in eigen handen te nemen. Bijvoorbeeld door zelf gericht te zoeken naar content waarvan jij weet dat het bij je past.
• Zoek bewust af en toe zelf iets op. Digitale media (zoals apps, websites en streamingdiensten) laten vaak meer zien van wat je eerder hebt bekeken. Dat kan handig zijn, maar daardoor zie je steeds hetzelfde. Zoek daarom bewust ook af en toe zelf een ander onderwerp op. Dan krijg je ook dingen te zien die je anders via je algoritme niet zou krijgen. En dat kan best leuk zijn!
• Check of AI-suggesties wel kloppen. Kijk bijvoorbeeld eens of je spam-map inderdaad alleen maar ongewenste mail bevat! Of check eens via een andere navigatie-app of de route die jij standaard krijgt inderdaad voor jou het handigst is. Zo blijf je zelf ook nadenken in plaats van suggesties automatisch te accepteren.
• Pas je privacy-instellingen aan. Bij veel apps kun je instellen hoeveel informatie ze over jou mogen gebruiken. Hoe minder persoonlijke informatie een programma of website over jou verzamelt, hoe minder goed het systeem jouw gedrag kan voorspellen. Kijk eens bij instellingen zoals ‘privacy’, ‘advertenties’ of ‘personalisatie’. Daar kun je vaak dingen uitzetten.
• Stel een tijdlimiet in. Blijf je vaak langer scrollen dan je wilde? Dat ligt niet alleen aan jou. Veel apps zijn zo gemaakt dat je blijft kijken. Een tijdslimiet helpt je dat te doorbreken. Op telefoons en tablets kun je via de instellingen een limiet per app instellen (‘Schermtijd’ of ‘Digitaal welzijn’).
  

Kortom

Het helpt om te weten waar AI allemaal in zit. Dan kun je zélf bepalen wat je er wel en niet mee wilt. Meer hierover weten? Bekijk dan de pagina Verantwoord omgaan met AI.