Kun je AI-chatbots gebruiken voor zelfhulp?

AI-chatbots zijn computerprogramma’s die gesprekken kunnen voeren. Je typt een vraag of verhaal, en de chatbot reageert met een antwoord dat lijkt op hoe een mens zou reageren. Bekende voorbeelden zijn ChatGPT, Claude, Gemini en Copilot. Deze chatbots worden steeds beter in het voeren van gesprekken die menselijk aanvoelen.

Chatbots zijn altijd beschikbaar, oordelen niet en je kunt anoniem blijven. Daardoor durven mensen persoonlijke dingen met een chatbot te delen. Misschien schaam je je om met vrienden te praten over bepaalde problemen? Of misschien wil je eerst je gedachten ordenen voordat je met iemand praat? In zulke situaties kan een chatbot voelen als een makkelijke oplossing.

Maar het is belangrijk om te onthouden dat de meeste AI-chatbots niet zijn gemaakt als therapeut of hulpverlener. Ze kunnen allerlei vragen beantwoorden, niet speciaal over psychologie of mentale gezondheid. Dat betekent dat je voorzichtig moet zijn met wat je ervan verwacht.

Er zijn eigenschappen die maken dat AI-chatbots aantrekkelijk zijn als je zoekt naar hulp bij je welzijn. Maar dan moet je ze wel op de juiste manier gebruiken.

Altijd beschikbaar

Een groot voordeel is dat AI-chatbots 24/7 beschikbaar zijn. Midden in de nacht wakker met piekerende gedachten? Je kunt niet altijd een vriend bellen, maar een chatbot is er wel altijd. Voor sommige mensen kan het helpen om hun zorgen op te schrijven en er een reactie op te krijgen, ook als het maar een computerprogramma is.

Geen oordeel

AI-chatbots oordelen niet. Ze worden niet boos of teleurgesteld en raken niet verveeld. Voor mensen die zich schamen voor hun gedachten of gevoelens kan dit een veilige plek bieden om dingen uit te spreken. Soms is het eerste stapje om iets hardop (of getypt) te zeggen al waardevol.

Gedachten ordenen

Door je verhaal aan een chatbot te vertellen, kun je je gedachten helpen ordenen. Het opschrijven van wat je dwarszit kan al helpen. Je ziet dingen dan soms duidelijker. En wanneer de chatbot vragen stelt of dingen voor je samenvat, kan dat je helpen om je situatie vanuit een ander perspectief te bekijken.

Informatie en strategieën

AI-chatbots kunnen je informatie geven over bijvoorbeeld omgaan met stress, ademhalingsoefeningen, of het herkennen van negatieve gedachten. Ze kunnen ook tips geven over hoe je met moeilijke situaties om kunt gaan. Dit kan nuttig zijn als beginpunt om meer over jezelf te leren. Belangrijk is wel dat je alleen betrouwbare informatie en tips over mentale gezondheid opvolgt. Het is bekend dat AI-chatbots soms foute informatie of slechte adviezen geven, en dat kan grote gevolgen hebben.

Voor betrouwbare informatie, advies en ondersteuning kun je terecht bij Mentaal Vitaal (website en bijbehorende Info- en advieslijn; tel. 0900-1994 € 0,10/min + kosten mobiele telefoon)

Hoewel AI-chatbots dus soms een eerste verlichting kunnen brengen als je ergens mee zit, zijn er ook grote beperkingen en risico’s waar je je bewust van moet zijn.

Ze begrijpen niet wat je doormaakt

AI-chatbots praten soms alsof ze mee kunnen voelen, maar ze voelen niet écht mee. Ze begrijpen niet wat je doormaakt. Ze herkennen patronen in je taal en reageren op basis daarvan. Chatbots hebben geen emoties of echt begrip van je situatie.

Dit kan een onecht gevoel van verbinding geven. Je denkt dat je gehoord wordt. Maar eigenlijk praat je tegen een programma dat doet alsof het je begrijpt. Voor sommige mensen kan dit op de lange termijn juist eenzamer maken in plaats van minder eenzaam.

Geen professionele hulp

AI-chatbots zijn geen psychologen, therapeuten of andere hulpverleners. Ze hebben geen opleiding gehad in mentale gezondheidszorg. Ze kunnen niet zeggen wat er met je aan de hand is of weten wat je het beste kunt doen in jouw situatie. Ze weten ook niet wanneer je écht professionele hulp nodig hebt.

Het gevaar is dat mensen AI-chatbots gebruiken in plaats van echte hulp te zoeken. Misschien denk je: “Ik praat toch met de chatbot, dan hoef ik niet naar een therapeut.” Maar als je echt ergens mee rondloopt, van somberheid of angst tot stress, is voor veel problemen professionele hulp nodig. Een chatbot kan je even helpen om je beter te voelen. Maar het lost de echte problemen niet op.

Foute of schadelijke informatie

AI-chatbots kunnen fouten maken. Ze kunnen verkeerde informatie geven over mentale gezondheid. Of advies dat niet bij jouw situatie past. Soms kunnen ze zelfs schadelijke dingen zeggen zonder het te beseffen. Dat gebeurt omdat ze niet echt begrijpen wat ze zeggen.

Er zijn verontrustende gevallen bekend van chatbots die mensen hielpen om in negatieve gedachten te blijven hangen. Of die niet zagen hoe ernstig de situatie van iemand was. Zo heeft onderzoek van de universiteit van Californië in San Francisco aangetoond dat psychiaters in 2025 minstens 12 patiënten behandelden die psychose-achtige symptomen ontwikkelden na intensief chatbotgebruik.

Ook zijn er gevallen waarin chatbots mensen aanmoedigden om te stoppen met hun medicatie, wat levensgevaarlijk kan zijn¹Bron: My alarming experiment with a chatbot ’therapist’ | STAT. In één geval moedigde een chatbot zelfs zelfdoding aan bij een gebruiker²Bron: Why AI companions and young people can make for a dangerous mix. Dit is gevaarlijk, vooral voor mensen die het al moeilijk hebben.

Privacy en veiligheid

Wanneer je persoonlijke dingen deelt met een AI-chatbot, deel je die informatie met een (vaak Amerikaans) bedrijf. Veel bedrijven zeggen dat ze je privacy belangrijk vinden. Maar het is moeilijk te weten wat er precies met je gegevens gebeurt. Worden ze gebruikt om de AI-modellen verder mee te trainen? Kunnen werknemers van het bedrijf je gesprekken lezen? Dit zijn belangrijke vragen om over na te denken.

Daarnaast zijn niet alle chatbots even betrouwbaar. Sommige apps of websites zeggen dat ze een ’therapie-chatbot’ zijn. Maar ze hebben misschien geen goede beveiliging, waardoor de dingen die jij zegt tegen de chatbot op straat kunnen komen te liggen.

Vervanging van menselijk contact

Het risico bestaat dat mensen AI-chatbots gaan gebruiken als vervanging voor echt menselijk contact. Maar echte verbinding met andere mensen is heel belangrijk voor je welzijn. Een chatbot kan een gesprek nadoen. Maar het kan nooit de waarde van een écht gesprek met een vriend, familielid of hulpverlener vervangen.

Als je merkt dat je liever met een chatbot praat dan met echte mensen, is dat een signaal om stil bij te staan. Alleen zijn is niet goed voor je mentale gezondheid. Ook al voelt contact met een chatbot makkelijker.

Omdat er voordelen en risico’s zijn, is het belangrijk om goed na te denken wanneer je AI-chatbots wel of niet gebruikt voor zelfhulp.

Wanneer het misschien kan helpen:

• Je wilt je gedachten ordenen voordat je met iemand praat
• Je zoekt algemene informatie, bijvoorbeeld over hoe je met stress om kunt gaan
• Je wilt oefenen met het uitspreken van moeilijke gevoelens
• Je hebt lichte zorgen en wilt even je verhaal kwijt
• Je gebruikt het als tijdelijke steun tot je echte hulp kunt krijgen

Wanneer het absoluut niet geschikt is:

• Je denkt aan zelfmoord of aan jezelf pijn doen
• Je hebt een crisis of dringende hulp nodig
• Je hebt klachten die horen bij een psychische aandoening
• Je gebruikt het in plaats van professionele hulp die je nodig hebt
• Je voelt je slechter na gesprekken met de chatbot

Als je direct hulp nodig hebt, moet je altijd échte hulp zoeken. Bel 113 Zelfmoordpreventie (0800-0113), je huisarts, of ga naar de Spoedeisende Hulp. Een AI-chatbot is in zulke situaties niet geschikt en kan zelfs gevaarlijk zijn.

Als je het moeilijk hebt met je mentale gezondheid, is AI enkel een tijdelijke hulp, geen oplossing. Merk je dat je er steeds meer op gaat vertrouwen? Of voel je je er slechter door? Stop dan en zoek échte steun. Jouw welzijn is te belangrijk om aan een computerprogramma over te laten.

• Praat met iemand die je vertrouwt: een vriend, familielid, of leraar. Echt menselijk contact is waardevol.
• Zoek professionele hulp: je huisarts kan je helpen om de juiste hulp te vinden. Ook kun je bij je gemeente of zorgverzekeraar vragen naar mogelijkheden.
• Gebruik betrouwbare apps: er zijn apps die speciaal ontwikkeld zijn voor mentale gezondheid, gemaakt door professionals. Deze zijn veiliger dan algemene AI-chatbots.
• Bezoek betrouwbare websites: organisaties zoals het Trimbos-instituut, 113 Zelfmoordpreventie en Mentaal Vitaal bieden betrouwbare informatie en hulp.
• Chat met een échte expert: sommige organisaties bieden online chat met échte hulpverleners, zoals 113 Online, Mentaal Vitaal of de Kindertelefoon.

Wil je meer weten over AI? Bekijk dan ook ons artikel Wat is AI en hoe werkt het?