Verslaafd zijn aan sociale media, bestaat dat?

‘Sociale-mediaverslaving’ is geen officiële diagnose in de DSM-5. Dit is het Amerikaanse handboek voor psychiatrische stoornissen. Het staat ook niet in de ICD-11; het internationale classificatiesysteem van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Toch wordt de term ‘socialemediaverslaving’ heel vaak gebruikt. Ook laat onderzoek zien dat mensen vaak hun eigen ‘verslaafdheid’ overschatten¹Anderson, I.A., Wood, W. Overestimates of social media addiction are common but costly. Sci Rep 15, 39388 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025-27053-2. Misschien zit je veel op sociale media, maar dan is het vaak nog geen verslaving.

Veel deskundigen geven daarom aan om voorzichtig te zijn met het woord ‘verslaving’, bijvoorbeeld omdat het stigmatiserend kan werken. Dat betekent dat je een negatief label krijgt en dat jij en anderen kunnen denken dat er iets ‘mis’ met je is.

Ook kan een ‘sociale-mediaverslaving’ de indruk wekken dat je het gelijk kunt stellen aan verslaving aan schadelijke middelen, zoals tabak. Maar zo simpel kun je die dingen niet met elkaar vergelijken. Tabak heeft bijvoorbeeld helemaal géén voordelen voor je gezondheid. Dit terwijl sociale media wél voordelen voor je welzijn kunnen hebben als je het verantwoord gebruikt, net als bij eten.

Ook geven verslavingsexperts aan dat ‘sociale-mediaverslaving’ of overmatig gebruik van sociale media vaak eerder een ‘verkeerd gekozen oplossing’ is voor een ander, dieperliggend probleem. Bijvoorbeeld eenzaamheid of het gevoel constant onder druk te staan.

Ook als er geen verslaving is, kan er wel toch een probleem zijn. Onderzoek laat zien dat overmatig sociale-mediagebruik vaak samenhangt met mentale en sociale problemen²Fassi, L., Ferguson, A. M., Przybylski, A. K., Ford, T. J., & Orben, A. (2025). Social media use in adolescents with and without mental health conditions. Nature Human Behaviour. https://doi.org/10.1038/s41562-025-02134-4. Dit geldt vooral als je zoveel sociale media gebruikt dat andere onderdelen van je leven daaronder lijden.

Wanneer spreek je van problematisch socialemediagebruik?

We spreken van problematisch sociale-mediagebruik als je meerdere van deze eigenschappen bij het gebruik van sociale media ziet:

• Je denkt heel veel aan sociale media, ook als je het niet gebruikt. Het is het eerste waar je aan denkt als je opstaat.
• Je hebt steeds meer tijd op sociale media nodig om hetzelfde gevoel te krijgen.
• Je gebruikt sociale media om je beter te voelen of problemen te vergeten.
• Het lukt je niet om te minderen met sociale media.
• Je voelt je onrustig, angstig of prikkelbaar als je geen toegang hebt tot sociale media: je krijgt ontwenningsverschijnselen.
• Je socialemediagebruik veroorzaakt problemen in andere delen van je leven: je doet je werk bijvoorbeeld niet meer naar behoren, krijgt meer ruzie met andere mensen of je verwaarloost je eigen gezondheid.

Maar let op: bij sommige van deze criteria hoef je niet gelijk te denken aan problematisch gebruik. Zo kan het soms best oké zijn om sociale media te gebruiken als een uitlaatklep of als afleiding. Dat doen we tenslotte ook met andere dingen, zoals lekker in een boek duiken. Dat betekent niet meteen dat er een probleem is. Het is dus belangrijk om te kijken of er meerdere signalen zijn dat er misschien sprake is van problematisch socialemediagebruik.

Herken je meerdere van de bovenstaande signalen, bij jezelf of bij iemand anders? Bekijk dan wat je kunt doen om verantwoord met sociale media om te gaan, bijvoorbeeld met onze Tips voor mindful scrollen. Of neem anoniem contact op met onze Info- en advieslijn via 0900-1996 of mail (info@digitalebalans.nl).

Heb je het gevoel dat je meer hulp nodig hebt? Zoek die dan vooral op, bijvoorbeeld bij je huisarts of bij een van de Nederlandse verslavingszorginstellingen.