Sociale media en mentale gezondheid, hoe zit dat?

Om te beginnen is het goed om even stil te staan bij de vraag: wat is mentale gezondheid precies? Voor de één betekent het een drukke werkdag, voor de ander gaat het om angst of somberheid. Maar uiteindelijk is mentale gezondheid de manier waarop je je verhoudt tot jezelf en tot anderen, en hoe je omgaat met uitdagingen in het dagelijks leven. Tegelijkertijd gaat het ook over hoe jij en anderen in de samenleving dit ervaren.

Heel veel verschillende dingen kunnen je mentale gezondheid beter of slechter maken. Denk aan gebeurtenissen in je omgeving. Of veranderingen in je eigen situatie. Maar ook digitale technologieën zoals sociale media kunnen maken dat je je beter of slechter voelt.

Sociale media kunnen invloed hebben op hoe je je voelt. Die invloed is vaak tijdelijk en verschilt per moment. Een foto of bericht kan je de ene keer blij maken en de andere keer juist verdrietig. Dat hangt af van hoe je je op dat moment al voelt en wat er op dat moment speelt in je leven.

Omdat deze effecten zo wisselen, is het moeilijk te meten wat sociale media op de lange termijn doen. Toch is het belangrijk om te weten hoe sociale media je dagelijks je mentaal welzijn kunnen beïnvloeden.

Sociale media kunnen een positieve en negatieve invloed hebben

Sociale media kunnen je een goed gevoel geven. Je ziet misschien iets moois, je raakt geïnspireerd of je hebt contact met vrienden en familie. Dat kan je blij maken en je voelt je verbonden met anderen.

Maar sociale media kunnen je ook een vervelend gevoel geven. Je vergelijkt jezelf misschien met anderen. Of je bent bang om iets te missen. Misschien krijg je veel meldingen en voel je je overspoeld. Dit kan stress geven of zorgen dat je je somber of onzeker voelt.

Iedereen heeft weleens last van spanning, somberheid of onzekerheid. Dat hoort erbij. Je kunt sociale media zien als een extra plek waar deze gevoelens naar voren kunnen komen, net als in het offline leven. Wat wel anders is, is dat het online lastig is om te zien wat anderen echt denken of voelen. Tegelijk zijn sommige dingen juist heel zichtbaar, zoals likes en reacties. Dit kan de indruk geven dat populariteit meetbaar is. In het echte leven werkt dat anders.

Ben je gevoelig voor mentale klachten? Let dan goed op hoe sociale media je beïnvloeden. Check regelmatig hoe je je voelt na het gebruik.

Normaal gebruik van sociale media heeft voor de meeste mensen geen grote invloed op mentale gezondheid op de lange termijn. Maar er is een verschil tussen normaal gebruik en problematisch gebruik. Van problematisch gebruik is sprake als je heel veel tijd op sociale media doorbrengt en er niet mee kunt stoppen, ook wanneer het eigenlijk niet meer goed voelt.

Mensen met mentale klachten gebruiken sociale media vaak anders dan anderen. Zij zijn er vaak veel meer mee bezig. Dit kan een negatieve spiraal veroorzaken. Als je je al niet lekker voelt is het best mogelijk dat je op sociale media gaat zoeken naar ontspanning of verlichting. Maar je bent dan ook kwetsbaarder, bijvoorbeeld voor een vervelend bericht of een jaloersmakende foto van iemand anders. Dan kan het dat je je nog slechter gaat voelen.

Veel mensen maken zich zorgen over de invloed van sociale media op bijvoorbeeld eenzaamheid, angsten en depressie. Daar vertellen we hieronder meer over.

Sociale media en eenzaamheid

De relatie tussen sociale media en eenzaamheid werkt twee kanten op. Mensen die zich eenzaam voelen hebben vaak een kleiner sociaal netwerk. Zij gaan daarom vaker op sociale media om zich minder eenzaam te voelen. Soms helpt dat. Je kunt dan online contact maken en je toch nog verbonden voelen met anderen.

Maar helaas vinden eenzame mensen niet altijd de steun die ze zoeken op sociale media. Zij lopen een groter risico op problematisch gebruik van sociale media. Ze proberen daarmee hun eenzaamheid te verlichten, maar dat lukt niet altijd.

Of sociale media helpen tegen eenzaamheid of het juist versterkt hangt dus af van verschillende dingen. Het maakt uit hoe jouw persoonlijkheid is, waarom je sociale media gebruikt,welke reacties je online krijgt en hoeveel je hebt uit je verdere (offline) sociale netwerk.

Sociale media en angst

Uit onderzoek onder studenten blijkt dat sociale media zowel kansen als risico’s kunnen geven bij angst. Sociale media kunnen aan de ene kant angst verminderen. Dat gebeurt door positieve ervaringen, verbondenheid en afleiding. Je kunt even ontsnappen aan de realiteit. Soms is dat best gezond!

Maar sociale media kunnen angst ook versterken. Dat komt door stress, jezelf vergelijken met anderen en FOMO: fear of missing out. FOMO betekent dat je bang bent iets te missen. Ook vervelende ervaringen en uitstelgedrag op sociale media kunnen angst versterken. We weten dat mensen met sociale angst een grotere kans hebben op problematisch gebruik van sociale media. Dit lijkt op wat we bij eenzaamheid zien.

Sociale media en depressie

Ook bij depressie zien we dat vooral problematisch gebruik van sociale media verband houdt met meer klachten. Ook hier kan een negatieve spiraal ontstaan. Mensen met depressieklachten lopen een groter risico op problematisch gebruik. Dat kan de klachten verergeren. Normaal gebruik lijkt minder effect te hebben.

Of deze spiraal ontstaat hangt af van verschillende factoren. Het maakt bijvoorbeeld uit wanneer je sociale media gebruikt. Gebruik ’s avonds laat of nachts brengt een hoger risico met zich mee. Ook maakt het uit of je je emotioneel afhankelijk voelt van sociale media. En of je zelf actief berichten plaatst of alleen maar passief naar anderen kijkt.

Mensen met weinig zelfvertrouwen lopen een groter risico op depressieklachten/het ontwikkelen van een depressie. Zij hebben ook vaker last van problematisch socialemediagebruik.

Het is niet nodig om helemaal te stoppen met sociale media. Zo heb je in dit artikel ook gelezen dat het voordelen heeft. Maar dan is het wel goed om er bewust mee om te gaan. Dan behoud je zoveel mogelijk voordelen en heeft het geen nadelen. In het artikel “Tips voor mindful scrollen” lees je tips om je goed te blijven voelen als je sociale media gebruikt.