Waarom zijn sociale media zo verleidelijk?

Hoe je het nu wendt of keert, mensen zijn sociale dieren! Al vele duizenden jaren zijn onze hersenen zo ingericht dat we veel waarde hechten aan andere mensen en wat zij van ons vinden. We gaan vaak op zoek naar sociaal contact, vinden het fijn om leuk gevonden te worden, en kunnen er serieus last van hebben als we lang alleen zijn.

Het voelt dus goed om gezien te worden, of dat nu offline is of op sociale media. Wanneer je iets plaats op sociale media en anderen reageren daarop, dan geeft dat je een prettig gevoel. Elke like, hartje of positieve reactie is een klein compliment. Dat vinden we heel fijn omdat er in onze hersenen een beloningssysteem zit. Wanneer er iets leuks gebeurt maakt je brein een stofje aan – dopamine – waardoor jij je goed voelt. Dat gebeurt ook bij je favoriete eten, óf bij een leuke reactie onder je post.

Het vervelende is dat je eigenlijk nooit precies weet wanneer die beloning komt, en hoe groot die dan gaat zijn. Misschien krijg je vijf likes, misschien vijftig! Die onvoorspelbaarheid maakt het extra spannend én verleidelijk om meer te doen met sociale media.

Iedereen kent de term tegenwoordig wel: FOMO. FOMO staat voor ‘fear of missing out’, wat in het Nederlands betekent: bang om dingen te missen. Sociale media kunnen dit gevoel versterken. Je ziet de hele tijd wat anderen doen: leuke feestjes, vakanties en grappige filmpjes. Als jij hiervoor gevoelig bent, dan kun je het idee krijgen dat iedereen leuker bezig is dan jij. FOMO kan er ook voor zorgen dat je vaker sociale media opent dan nodig. Misschien is er wel iets leuks gebeurd in de tussentijd? Ook hier is die onvoorspelbaarheid erg verleidelijk. Wij zijn als mensen nu eenmaal ook heel erg nieuwsgierig!

Op de meeste sociale media kun je eindeloos blijven scrollen. Het gebeurt niet vaak dat je uit jezelf denkt: “Oké, ik heb alles gezien.” Er is namelijk altijd nieuwe content. Dat is een eigenschap van veel sociale media apps, die ooit is ingebouwd voor gebruiksvriendelijkheid. Zodra je bijna onderaan bent, laadt het platform automatisch nieuwe berichten. Je hoeft niet eens op een knop te klikken. Zo blijf je maar doorgaan: nog één video, nog één foto, nog één bericht. Maar toen zagen de platforms dat mensen door het oneindig scrollen ook veel meer tijd doorbrengen op hun app. En dat is toevallig ook precies wat deze platforms vaak willen.

Ping! Je telefoon geeft een seintje. Iemand heeft gereageerd op je bericht. Of iemand heeft je getagd in een foto. Of er is een nieuw bericht in de groepsapp. Notificaties zijn ontworpen om je aandacht te trekken. Ze zijn als een vriendelijk tikje op je schouder: “Hé, kijk even naar mij!” En het werkt. Onderzoek laat zien dat de meeste mensen binnen een paar minuten reageren op een notificatie (bron).

Aan de ene kant is dat fijn: je wilt tenslotte ook bij belangrijke dingen snel op de hoogte zijn. Maar het vervelende is dat je hersenen hierdoor de hele tijd op scherp staan. Je bent altijd een beetje aan het wachten op het volgende seintje. Dit kan ervoor zorgen dat je je minder goed kunt concentreren op andere dingen, zoals huiswerk, werk of een gesprek met iemand (bron).

Dan zijn er nog de algoritmes: de kunstmatige intelligentie die in apps zit om te bepalen wát jij op je sociale media te zien krijgt. Sociale media leren van je gedrag. Welke video’s kijk je helemaal af? Bij welke foto’s blijf je langer hangen? Sociale media apps verzamelen deze informatie over jouw gedrag.

Met deze informatie kunnen ze hun algoritme trainen om jou steeds te laten zien wat jij waarschijnlijk interessant vindt. Leuk, toch? Ja en nee. Aan de ene kant is het natuurlijk fijn dat je content ziet die past bij wat jij leuk vindt. We weten zelfs uit onderzoek dat we het vaak zelfs fijner vinden mét persoonlijk algoritme dan zonder (bron). Maar aan de andere kant betekent dat ook dat sociale media precies weten hoe ze je aan je scherm geplakt moeten houden. Zoals met veel dingen die ons leven gebruiksvriendelijker maken; je levert ook vaak iets anders in. In dit geval is dat voor sommigen het gevoel van controle over hoe ze sociale media gebruiken.

Sociale media zijn niet goed of slecht: het gaat erom hoe je ze gebruikt. En als je merkt dat ze te veel van je tijd of aandacht opeisen, dan is het goed om daar eerlijk naar te kijken. Want jij bepaalt uiteindelijk hoeveel ruimte ze in je leven krijgen.