De rol van algoritmes: wie bepaalt wat jij ziet op sociale media?

Wanneer je Instagram, TikTok, YouTube of Facebook opent, zie je geen willekeurige verzameling berichten. Wat je ziet is zorgvuldig voor jou gekozen door een algoritme: een verzameling regels, signalen en berekeningen gemaakt door een AI-model. Die regels bepalen samen welke content je te zien krijgt en in welke volgorde.

Vroeger werkten sociale media anders. Rond 2000, toen de eerste sociale media platforms zoals MySpace en Facebook ontstonden, waren algoritmes puur chronologisch. Dat betekent dat de volgorde van posts op basis van tijd wordt bepaald: het nieuwste bericht stond bovenaan. Oudere berichten zakten naar beneden als er nieuwe berichten bijkwamen. Iedereen zag ongeveer dezelfde volgorde, omdat het platform niet “meedacht” over wat jij misschien het leukst zou vinden. Dat is bijna niet meer voor te stellen!

Maar platforms begonnen hard te groeien. Wanneer de hoeveelheid content heel groot is, is een chronologische volgorde niet altijd prettig. Belangrijker nog is dat bedrijven achter sociale media zagen dat je langer op een platform blijft als je precíes krijgt wat jij leuk vindt.

Nu gebruiken alle grote platforms slimme algoritmes op basis van AI die de hele tijd leren van jouw gedrag. Zo laten ze je vooral zien wat bij jou past. Daarom krijg je ook meestal advertenties te zien die specifiek op jou gericht zijn.

De enige uitzondering daarop zijn sinds kort Instagram en Facebook: zij moeten nu weer in eerste instantie een chronologische feed aanbieden.

Aan de ene kant zijn we met zijn allen eigenlijk best blij dat algoritmes ons informatie geven die aansluit op wat wíj interessant vinden. Wie vindt het nou leuk om allerlei content te zien die helemaal niet past bij wat jij leuk vindt? Maar dat je feed zo specifiek op jou afgestemd is brengt ook zorgen met zich mee.

Filterbubbels

Heb je weleens gehoord van de ‘filterbubbel’? Dat betekent dat je vooral berichten te zien krijgt die passen bij wat je al denkt of leuk vindt. Het gevolg kan zijn dat je minder andere ideeën of meningen tegenkomt. Onderzoek laat zien dat algoritmes daarvoor kunnen zorgen¹Ahmmad, M., Shahzad, K., Iqbal, A., & Latif, M. (2025). Trap of Social Media Algorithms: A Systematic Review of Research on Filter Bubbles, Echo Chambers, and Their Impact on Youth. Societies, 15(11), 301. https://doi.org/10.3390/soc15110301.

Toch is het bewijs uit onderzoek nog niet zo eenduidig. In een overzicht van 129 onderzoeken is er weinig bewijs dat algoritmes zorgen voor filterbubbels. Met andere woorden: mensen zien online ook berichten die niet helemaal bij ze passen. Ze reageren bijvoorbeeld ook op informatie waar ze het niet mee eens zijn²Hartmann, D., Wang, S.M., Pohlmann, L. et al. A systematic review of echo chamber research: comparative analysis of conceptualizations, operationalizations, and varying outcomes. J Comput Soc Sc 8, 52 (2025). https://doi.org/10.1007/s42001-025-00381-z.

Moeilijk om los te komen van je feed

Als algoritmes je steeds dingen laten zien die je leuk vindt, kan het lastiger zijn om los te komen van sociale media. Daarom worden dit soort heel persoonlijke algoritmes (hyper-gepersonaliseerde algoritmes) soms gezien als manipulatief of ‘verslavend’. Natuurlijk, het is goed dat platforms aansluiten op onze interesses, maar dat moet niet ten koste gaan van onze gezondheid.

Het goede nieuws is: jij kunt invloed uitoefenen op het algoritme! Juist omdat algoritmes zich vormen naar jóuw keuzes en gedrag. Maar dan is het wel belangrijk dat je weet hoe algoritmes werken en wat jij kunt doen.

Volg bewust en ontvolg actief

Denk kritisch na over de accounts en pagina’s die je volgt. Stel jezelf vragen zoals: Wie is de maker van deze content? Weten ze genoeg over dit onderwerp? Hebben ze misschien een eigen belang of mening die meespeelt?

Geef het algoritme actief feedback

Wanneer je een post, reel of video tegenkomt die je niet bevalt, die niet relevant is, of je simpelweg een slecht gevoel geeft, zoek naar het optiemenu (meestal drie puntjes). Selecteer “Niet geïnteresseerd”, “Verberg post” of “Toon minder van dit soort content”. Dit is een van de beste manieren om je algoritme bij te sturen. Als je dit een paar dagen doet, zul je een verandering merken.

Interacteer ook actief met wat je wél wilt zien

Je kunt inspelen op het algoritme door meer (en langer) te interacteren met het soort content dat je meer wilt zien. Als je niet tevreden bent en andere content in je feed wilt, ga er actief naar op zoek. Zoek naar hashtags of onderwerpen waar je nieuw in geïnteresseerd bent, volg makers met dezelfde interesses en interacteer met hun content (liken, reageren of delen).

Kortom

Je bent dus gelukkig niet volledig overgeleverd aan deze systemen. Door te begrijpen hoe algoritmes werken en bewuste keuzes te maken, kun je je feed actief vormgeven naar wat jij fijn en waardevol vindt. Weet wie je volgt, waar je op reageert en welke feedback je geeft.

Maar vergeet niet dat de verantwoordelijkheid alleen bij jou ligt. Platforms moeten duidelijker zijn over hun algoritmes en gebruikers meer controle geven. Ook moeten bedrijven hun platform zo ontwerpen dat gezondheid en welzijn belangrijker zijn dan jou zo lang mogelijk op het platform te houden. Maar in de tussentijd kun je al veel doen om je sociale media beter te laten aansluiten bij wat jij belangrijk vindt en wat goed voor je is.

Wil jij tips voor hoe je bewust om kunt gaan met sociale media? Bekijk dan onze Tips voor mindful scrollen.