Mijn kind zit op sociale media: waar moet ik op letten?

De meeste sociale media staan standaard op ‘openbaar’. Dat betekent dat iedereen – ook vreemden – kan zien wat je kind plaatst. Foto’s, berichten, zelfs de locatie waar je kind is. Meta heeft recentelijk Teen Accounts ingevoerd. Dat betekent dat kinderen onder de 17 die een Instagram account aanmaken een ‘privé-account’ krijgen.

Heeft je kind een privé-account? Bij een privé-account moet jij of je kind goedkeuren wie zijn of haar berichten mag zien. Alleen goedgekeurde ‘volgers’ of ‘vrienden’ krijgen dan toegang tot de content die je kind plaatst op sociale media. Dit is vooral bij jongere kinderen echt aan te raden.

Het instellen van privacy is niet ingewikkeld, maar je kind weet misschien niet dat het kan of waarom het belangrijk is. Neem samen de instellingen door. Bepaal dingen zoals: wie mag je berichten zien? Staan je volledige naam, school of woonplaats in je profiel? Delen apps automatisch je locatie? Deze dingen kun je vaak uitzetten.

Een gouden regel: plaats online niets wat je niet op een poster op school zou willen zien. Want wat online komt, kan gedeeld worden en blijft vaak langer bestaan dan je denkt. Zelfs nadat je een post of foto hebt verwijderd.

Op sociale media kan iedereen contact zoeken met je kind. Ook volwassenen die je niet vertrouwt. Sommigen doen zich voor als leeftijdsgenoot, anderen zijn gewoon eerlijk over wie ze zijn maar hebben wel verkeerde bedoelingen.

Praat hierover met je kind. Niet om angst aan te jagen, maar om bewustzijn te creëren. Stel vragen als: ken je alle mensen die je volgen? Krijg je wel eens berichten van mensen die je niet kent? Hoe reageer je daarop? Maak duidelijk dat het niet normaal is als een volwassene vreemde privéberichten stuurt, vooral niet als ze vragen om foto’s, dingen geheim te houden, of om ergens af te spreken.

Een belangrijk signaal is daarnaast als iemand je kind vraagt om het gesprek te verplaatsen naar een andere app of als iemand zegt “vertel dit niet aan je ouders”. Dat zijn waarschuwingssignalen. Leer je kind dat het altijd goed is om zoiets te vertellen aan jou of een andere vertrouwde volwassene.

Het is belangrijk dat je als ouder zorgt dat je kind weet dat het niet in de problemen komt als het dit bespreekt. Soms durven kinderen niks te zeggen omdat ze bang zijn dat ze hun telefoon kwijtraken of niet meer op sociale media mogen. Maak duidelijk: als er iets vervelends gebeurt, los je dat samen op.

Sociale media zijn érg verleidelijk. Daar zijn ze ook voor ontworpen. Je kind kan echt het gevoel hebben dat het niet kan stoppen met scrollen. Dat is niet omdat je kind geen discipline heeft of lui is, maar omdat sociale media en andere apps slim in elkaar zitten.

Toch is heel veel schermtijd meestal niet gezond. Het gaat vaak ten koste van slaap, beweging, offline sociale contacten en schoolwerk. Daarnaast kan het je kind onrustig maken: altijd dat gevoel dat je iets mist, altijd checken of er nieuwe berichten zijn.

Wat je kunt doen? Maak samen afspraken over wanneer en hoeveel. Bijvoorbeeld: niet tijdens het eten, niet vlak voor het slapen, en niet tijdens het huiswerk. Of afspraken over een maximale tijd per dag, zoals wordt genoemd in de Richtlijn Gezond Schermgebruik. Veel telefoons hebben ingebouwde functies waarmee je kunt zien hoeveel tijd je kind op welke app doorbrengt. Bespreek dat samen, zonder boos te worden. Om hier samen meer bewust van te zijn.

Het is erg belangrijk dat jij zelf als ouder ook het goede voorbeeld geeft. Als jij constant op je telefoon zit, heeft het weinig zin om je kind daarop aan te spreken. Probeer samen telefoonvrije momenten te hebben, bijvoorbeeld tijdens een wandeling, een spelletje of het avondeten. Dat geeft jullie allemaal rust.

Cyberpesten gebeurt vaker dan je denkt. Vervelende opmerkingen, roddels in groepsapps, foto’s die gedeeld worden zonder toestemming. Het gemene is dat het 24/7 doorgaat: je kind is thuis, maar het pesten kan gewoon doorgaan door op de telefoon.

Vraag regelmatig hoe het gaat op sociale media. Niet als verhoor, maar als een echt gesprek. Komt er wel eens ruzie voor in de groepsapp? Wordt er geroddeld? Zijn er kinderen die vervelende dingen plaatsen? En andersom: zorg ook dat je kind nadenkt over eigen gedrag. Plaats jij wel eens dingen waar anderen zich rot door voelen? Lach je mee met grappen ten koste van iemand anders?

Als je kind gepest wordt online, neem dat dan serieus. Ook al is het ‘maar’ online, het doet net zoveel pijn en kan zelfs machtelozer voelen dan gepest op het schoolplein. Bewaar bewijsmateriaal (screenshots), blokkeer de pester, en schakel hulp in; van school, of in ernstige gevallen de politie. En belangrijk, maak duidelijk in gesprekken met je kind dat het níet de schuld is van je kind en dat het begrijpelijk is als dit je kind raakt.

Regelmatig gesprekken voeren over wat je kind op sociale media ervaart zorgt dat je kind zich op zijn of haar gemak voelt om vervelende dingen met je te bespreken. Het allerbelangrijkste is dus dat je betrokken blijft. Niet door constant te controleren of over je kinds schouder mee te kijken, maar door regelmatig te praten. Vraag wat je kind leuk vindt aan sociale media. Laat je kind uitleggen hoe een app werkt. Toon interesse in plaats van direct zorgen te uiten. Geef je kind de vrijheid om zijn of haar belevingswereld met je te delen.

Kinderen delen meer als ze het gevoel hebben dat je luistert zonder meteen te oordelen of te verbieden. Als je kind iets vertelt over sociale media, vraag dan door: “Hoe voel je je daarbij?” of “Wat vind je daar zelf van?” in plaats van meteen te zeggen wat er moet gebeuren of wat jij ervan vindt.

Durf ook toe te geven als je iets niet begrijpt. “Ik snap niet helemaal hoe TikTok werkt, kun je het me uitleggen?” Dat maakt het gesprek gelijkwaardiger. En het geeft je kind het gevoel dat jij echt wilt begrijpen, niet alleen controle wilt houden. Daarnaast vinden kinderen het juist ook heel leuk om hun ouders iets te leren!

Maak duidelijk dat je kind altijd bij je terecht kan. Bijvoorbeeld als er iets vervelends gebeurt, als iemand vreemds contact zoekt of als je kind zich ongemakkelijk voelt . Vertel dat het altijd oké is om naar jou toe te komen. Zonder dat er straf volgt en zonder dat de telefoon afgepakt wordt. Want vooral als je kind zich veilig voelt, zal het problemen met je delen.

Het gaat niet om perfect zijn als ouder. Het gaat erom dat je interesse toont, en dat je kind zich gehoord voelt. Want uiteindelijk leer je kinderen niet door alles te verbieden, maar door ze bewust te maken en vertrouwen te geven. Met een vangnet als het nodig is.

En vergeet niet: de meeste kinderen gebruiken sociale media gewoon om te kletsen met vrienden, grappige video’s te kijken en zich te vermaken. Niet elk gebruik is problematisch. Het is aan jou om de balans te bewaken tussen vrijheid geven en bescherming bieden. Dat is niet altijd makkelijk, maar met open communicatie kom je een heel eind!