Alles over digitale technologie en opvoeding

Kinderen groeien vandaag de dag op met digitale technologie. Hoe bereid je je kind voor op een digitale wereld? En hoe zorg je ervoor dat je kind gezond omgaat met digitale technologie? Dat lees je hier.

blije man en kind met telefoon op de bank

Alles over digitale technologie en opvoeding

In het kort

Digitale technologie kan veel voordelen hebben. Bijvoorbeeld plezier, ontspanning en contact houden met anderen. Maar: er zitten maar 24 uur in je dag en dan is het wel belangrijk om tijd over te houden voor andere belangrijke activiteiten. Ook maakt het uit wat je kind precies doet met digitale technologie.

Het is belangrijk dat kinderen leren hoe ze op een gezonde manier met digitale technologie omgaan. Deze tips helpen je daarbij:

Zorg voor schermtijd die past bij de leeftijd van je kind.
Kijk niet alleen naar schermtijd, maar ook naar inhoud: weet wat je kind op een scherm doet.
Zorg dat je kind genoeg afwisselt tussen schermgebruik en andere activiteiten, zoals buitenspelen, lezen, sporten of met vrienden afspreken. Dat heet digitale balans.
Betrek je kind bij het maken van afspraken over schermgebruik.
Let niet alleen op het schermgebruik, maar ook op hoe het verder met je kind gaat.
Geef het goede voorbeeld. Zorg zelf ook voor een gezonde digitale balans.

Zorg voor schermtijd die past bij de leeftijd van je kind

Een passende schermtijd hangt af van de leeftijd van je kind. Hieronder lees je de adviezen per leeftijd. De adviezen zijn gebaseerd op de WHO en Richtlijn gezond schermgebruik van de Rijksoverheid.

Baby’s (0-1 jaar)

Baby’s hebben nog geen schermen nodig. Het advies van de WHO en van de Rijksoverheid is om baby’s geen schermtijd te geven.

Af en toe videobellen met familie kan wel. In de eerste maanden is het genoeg als je baby de stem van de ander hoort. Na een paar maanden kun je je baby soms even kort mee laten kijken tijdens het videobellen.

In het eerste levensjaar heeft een baby vooral contact en aandacht nodig. Dat is belangrijk voor een veilige hechting en een gevoel van vertrouwen. Baby’s zien de eerste maanden nog niet goed, maar reageren wel op licht, kleur en geluid van bijvoorbeeld een scherm. Vanaf ongeveer negen maanden spelen en ontdekken ze meer. Ook kunnen ze beter naar beelden kijken.

Toch hebben baby’s geen schermen nodig. Voor hun ontwikkeling zijn andere dingen veel belangrijker: slapen, eten, bewegen, voelen en spelen. Zo ontwikkelen ze hun spieren, leren ze omrollen, kruipen en lopen, en ontdekken ze de wereld met hun zintuigen. Ze leren om diepte en afstand te zien. Dit kan alleen in de echte ruimte en niet op een scherm.

Verder is het belangrijk dat je echt contact met elkaar hebt. Bijvoorbeeld in de vorm van oogcontact. Het is niet erg om even op je telefoon zitten of serie te kijken als je baby ligt te slapen in je armen. Het gaat erom dat je eigen schermtijd niet ten koste gaat van de aandacht voor je kind.

Ook zijn er aanwijzingen dat het beter is om geen luidruchtige actiefilm of harde muziek af te spelen in dezelfde ruimte als de baby. Het kan voor een baby beter zijn om naar één geluid tegelijk te luisteren, zoals de stem van hun ouder. Een tv of radio op de achtergrond kan dat verstoren. Rustige muziek of white noise voor kan wel helpen om een baby fijn te laten slapen.

Tot slot: een baby slaapt gemiddeld 14 tot 15 uur per dag. Tijd die overblijft kan het best ingezet worden voor hechting, door te spelen, bewegen, knuffelen enzovoorts. Gebruik van digitale technologie kan daarom het beste wachten.

Dreumesen (1-2 jaar)

Over de schermtijd bij dreumesen verschillen de meningen. Voor kinderen van 1 jaar raadt de WHO het af om schermen te gebruiken. Voor kinderen van 2 jaar is het advies om schermen niet langer dan één uur per dag te gebruiken. Het liefst minder.

Het advies van de Rijksoverheid is om dreumesen helemaal geen schermtijd te geven.

In deze fase leren dreumesen vooral door te bewegen en te ontdekken. Ze ontwikkelen hun brein door dingen vast te pakken, te bekijken en ermee te spelen. Dat vraagt veel energie, dus ze hebben ook veel slaap nodig.

Botten en spieren van dreumesen groeien snel. Volgens de WHO zouden dreumesen elke dag minstens drie uur spelend moeten bewegen. Vrij spelen helpt ook bij het ontwikkelen van zelfvertrouwen, zelfstandigheid en taal. Schermen helpen daar meestal niet bij. Dreumesen leren vooral door te voelen, ruiken en bewegen. Veel schermtijd kan ten koste gaan van onder andere de (taal)ontwikkeling, beweging en sociale contacten.

Toch horen digitale technologie bij het dagelijks leven. Een kort filmpje kan helpen bij lastige momenten, zoals nagels knippen of een bezoek aan de dokter. Ook videobellen met opa en oma kan passen bij deze leeftijd.

Belangrijk is dat je regels en vaste momenten afspreekt, zodat er structuur is en het kind grenzen kent. Ze leren meer van uitleg en afspraken dan iets afpakken.

Peuters (2-4 jaar)

Over de schermtijd bij peuters verschillen de meningen. Voor peuters is het advies van de WHO om schermen niet langer dan één uur per dag te gebruiken. Het liefst minder.

Het advies van de Rijksoverheid is maximaal 30 minuten per dag.

Vanaf de peuterleeftijd gaan kinderen steeds meer meehelpen in huis. Ze ontwikkelen hun eigen voorkeuren. In eten, kleding, boeken, sport, ontspanning en spelletjes. Ouders kunnen dit stimuleren door het kind ruimte te geven. Het is belangrijk dat peuters zich gesteund en beschermd voelen. Peuters durven iets te ontdekken als ze weten dat hun ouder er is om op terug te vallen.

In deze fase ontdekken peuters ook schermen. Op de tablet spelen ze spelletjes. Of ze kijken filmpjes op YouTube Kids of Netflix. Ook komen ze erachter dat je met een smartphone nog veel meer leuke dingen kunt doen, zoals foto’s maken, zebra-oren op je hoofd zetten, dansmuziek opzetten, online speelgoed uitzoeken en met opa en oma videobellen. En als de grote zus of broer een Switch of PlayStation heeft, wil het peutertje ook meedoen met gamen. Al kan het dat nog niet zo heel goed.

Als peuters voordelen ervaren van het gebruik van digitale technologie, dan is dit vooral als ze dit samen met hun ouders doen. Door te praten over wat er gebeurt op het scherm en wat dit met het kind doet, kunnen ouders hun kinderen dingen leren en hen helpen met emoties om te gaan. Hierbij is het ook belangrijk om te kiezen voor technologie die past bij de leeftijd van hun kind.

Gebruik van schermen kan op deze leeftijd ook nadelen hebben. Bijvoorbeeld als het ten koste gaat van slaap, bewegen of buiten spelen. Zorg daarom voor een gezonde balans tussen schermtijd en andere activiteiten. Soms kunnen peuters boos worden als een scherm uitgaat. Het is dan belangrijk om grenzen te stellen en duidelijk over deze grenzen te praten met je kind.

Kleuters (4-6 jaar)

Het advies van de Rijksoverheid is maximaal 1 uur schermtijd per dag, verdeeld over de dag. Zorg voor een balans tussen schermgebruik en andere activiteiten zoals buitenspelen, met vriendjes afspreken, sporten en voldoende slapen.

Kleuters ontdekken nog meer wat ze leuk vinden. Ook als het gaat om digitale technologie. Als ouder is het belangrijk om mee te kijken met wat ze doen en er samen over te praten.

Kleuters willen graag zelf dingen doen en voelen zich trots als ze iets nieuws leren. Schermgebruik kan daarbij een positieve rol spelen. Bijvoorbeeld met taalspelletjes of apps die beweging, fantasie of creativiteit stimuleren. Ze houden van herhaling en fantasie, herkennen emoties goed, maar zien nog geen duidelijk verschil tussen echt en nep of ongewenst gedrag.

Tip! Het helpt niet om te zeggen dat iets “niet echt” is: hun beleving ís echt. Ouders kunnen beter afleiden of het verhaal samen een goede afloop geven.

Verder reageren kleuters vaak actief op wat ze zien en doen ze graag gedrag na. Zo leren ze om hun gevoelens te herkennen en te delen. Maar ze kunnen ook ongewenst gedrag overnemen, bijvoorbeeld agressief gedrag. Het helpt dan om dit te bespreken. Ouders leren het kind onderscheid te maken tussen wat echt en nep is en tussen welk gedrag wenselijk is en wat niet.

Spelen, zowel buiten als digitaal, is belangrijk voor het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Door samen te spelen, leren kinderen om te delen en op hun beurt wachten. Dat kan ook via een scherm, bijvoorbeeld door met een broer of zus te gamen. Ook kan digitale technologie helpen om contact te houden met familie.

Tegelijkertijd is het belangrijk om goed af te wisselen tussen schermen en andere activiteiten, zoals buitenspelen, afspreken met vriendjes of vriendinnetjes, sport en slapen.

Kinderen (6-12 jaar)

Voor kinderen tussen de 6 en 8 jaar geldt: maximaal 1 uur schermtijd voor dag. Van 8 tot 10 jaar: maximaal 1,5 uur per dag. En kinderen van 10-12 jaar: maximaal 2 uur per dag.

Dat staat in de richtlijn van de Rijksoverheid. Kijk goed wat bij jouw kind past. En zorg voor een gezonde balans tussen schermgebruik en andere activiteiten zoals buitenspelen, sporten en voldoende slapen.

Vanaf het zesde jaar worden kinderen steeds zelfstandiger. Ze kunnen zichzelf aankleden, kleine klusjes doen en als ze ouder worden alleen naar een vriend of vriendinnetje fietsen. Het gezin blijft een veilige basis, maar vriendjes worden belangrijker. Daarnaast ontdekken kinderen wie ze zijn.

Dit is ook de fase dat kinderen meer interesse krijgen in digitale technologie. Ook kunnen ze er zelfstandiger mee omgaan: zelf iets opzoeken op internet, een film kiezen op Netflix, een VR-bril gebruiken of iets opzoeken via Google Lens.

Op deze leeftijd leren kinderen veel. Dat maakt het extra belangrijk om digitale vaardigheden te ontwikkelen. Ze denken bijvoorbeeld na over wie iets heeft gemaakt en waarom. Ze oefenen met informatie zoeken en maken iets met technologie. Ook leren ze meer over wat het betekent als je online aardig tegen elkaar bent. En wanneer ze moeten stoppen met het gebruik van schermen.

Ouders kunnen daarbij helpen door interesse te tonen, grenzen te stellen en het goede voorbeeld te geven. Het blijft goed om samen gebruik te maken van digitale technologie. Dat maakt het gesprek makkelijker. Ook is het in deze leeftijd goed om het over afspraken in het gezin hebben: Wat vinden jullie normaal in het gezin?

Tip! Laat kinderen niet alleen kijken naar technologie, maar laat ze ook zelf iets doen met technologie. Zoals een filmpje maken of een robot bouwen.

Pubers (12-18 jaar)

De richtlijn vanuit de Rijksoverheid is maximaal 3 uur schermtijd per dag.

Kijk vooral goed wat bij jouw kind past en waarom je kind gebruik maakt van digitale media en wat het doet: is het voor school, voor een hobby of om de tijd te doden? Het is belangrijk om te zorgen voor een gezonde balans tussen schermgebruik en andere activiteiten.

In de puberteit ontwikkelen jongeren zich verder. Vrienden worden belangrijk en ze willen meer zelfstandig doen of met vrienden. In deze fase ontdekken ze wie ze zijn. Dat gebeurt vooral in contact met anderen, zowel offline als online.

Tijdens de puberteit neemt schermgebruik vaak toe. Sociale media, games, huiswerk en ontspanning lopen door elkaar. Tegelijkertijd kunnen pubers moeite hebben met zelfbeheersing en vooruitdenken. Daardoor kan het lastiger zijn om een goede balans te vinden tussen online en offline.

Dit is ook de fase waarin pubers op sociale media willen. Sociale media hebben voordelen: het helpt om contact te houden met anderen en zich verbonden te voelen. Daarnaast bieden sociale media jongeren de kans om zichzelf te laten zien, te ontdekken wie ze zijn en mensen te vinden die hetzelfde denken of voelen.

Maar sociale media hebben ook nadelen. Zoals vervelende reacties op berichten, problemen met privacy en te veel schermtijd. Het is heel belangrijk om in gesprek te blijven met je kind hierover: waarom wil je op sociale media? Wat maak je mee? Hoe gedraag je je online? Op basis daarvan kan je samen afspraken maken en hierover blijven praten. Kijk ook goed of je kind toe is aan sociale media. Is je kind voldoende vaardig en weerbaar om op sociale media te zitten?

Kijk niet alleen naar tijd, maar ook naar inhoud: weet wat je kind op een scherm doet

Schermgebruik bij kinderen gaat niet alleen over hoeveel tijd ze achter een scherm zitten, maar ook over wat ze achter een scherm doen. Zo kom je daarachter:

Praat met je kind over digitale technologie. Welke app of welk platform gebruikt je kind? En welke spelletjes worden gespeeld en waar wordt tijdens het spel over gepraat?
Of beter nog: gebruik het af en toe samen. Laat je kind uitleggen waarom een spel, filmpje of platform leuk is en hoe het eruitziet. Zo begrijp je beter wat je kind online doet. En waarom bepaalde momenten of spellen belangrijk zijn.

Wist je dat?

Voor jonge kinderen zijn voordelen van digitale technologie er vooral als ze gebruikt worden samen met hun ouders. Kinderen vinden het leuker en begrijpen beter wat ze bekijken als ouders uitleg geven of vragen stellen.¹

Als je begrijpt wat er bij je kind speelt, kun je betere afspraken maken. Met als gevolg dat ze zich ook beter aan de afspraken houden.

Zicht en controle

Soms kan het fijn en goed zijn om controle en zicht op het schermgedrag van je kind te hebben. Er zijn daarvoor verschillende hulpmiddelen, ook wel parental control tools genoemd. Dit zijn apps of instellingen waarmee je als ouder het schermgebruik van je kind kunt beheren en risico’s kunt beperken. Je kunt bijvoorbeeld:

instellen hoeveel tijd je kind per dag of week achter een scherm mag zitten;
kiezen welke apps, websites of video’s toegankelijk zijn;
bepalen met wie je kind online kan chatten of informatie kan delen;
uitgaven in apps of games beperken of blokkeren.

Deze tools zijn beschikbaar op spelcomputers, smartphones, tablets, computers en smart-tv’s.

Meestal maak je als ouder een hoofdaccount aan, bijvoorbeeld via ‘familiebeheer’. Hier koppel je het account van je kind aan, zodat jij instellingen kunt aanpassen die je kind zelf niet kan veranderen. Op de websites van Apple, Google, Microsoft, Nintendo en Sony vind je stap-voor-stap uitleg over hoe je dit kan doen.

Gameconsoles
Microsoft Xbox
Nintendo Switch
Sony PlayStation

Tablets/smartphones
Google Play (Android)
iPhone / iPad (iOS)

Voor het instellen van tijdsloten vind je hier meer informatie.

Andere vormen van controle

Er zijn nog andere vormen van controle. Eén daarvan is om gameconsoles, pc’s en televisies buiten de slaapkamer te houden. Dit werkt waarschijnlijk vooral goed bij jongere kinderen.

Zet apparaten ook uit als ze niet worden gebruikt en leg ze waar mogelijk buiten het zicht. Zo is de verleiding voor je kind kleiner om steeds weer een scherm te pakken.

Zorg voor een digitale balans. Hoe eerder, hoe beter

Het is belangrijk dat digitale technologie goed past bij de ontwikkeling en activiteiten van je kind, zoals school, sport en afspreken met vrienden. Een kind moet zich goed kunnen voelen. Met én zonder scherm. Dat heet digitale balans.

Hoe eerder ouders hun kinderen ondersteunen bij het vinden van een gezonde digitale balans, hoe beter dat is. Voor nu en later.

Maar wanneer is je kind digitaal in balans? Kijk eens naar de onderdelen hieronder. Vraag je af of je kind genoeg tijd hiervoor heeft. En of dit in balans is met de andere onderdelen.

Lichamelijke gezondheid: waaronder slapen, bewegen en niet te veel stilzitten.
Mentale gezondheid: waaronder voldoende inspanning en ontspanning.
Sociale gezondheid: waaronder de verbinding met anderen en voldoende tijd voor jezelf.

Activiteiten kunnen tegelijkertijd verschillende dingen opleveren, maar soms ook iets kosten. Televisiekijken kan bijvoorbeeld fijn zijn om te ontspannen, maar het betekent ook dat je minder beweegt. Het gaat bij digitale balans dus niet alleen om hoeveel tijd een kind met een scherm bezig is, maar vooral om wat het in die tijd doet.

De afwisseling tussen schermtijd en andere activiteiten is het belangrijkst voor een gezonde balans.

Tip! Het is belangrijk dat je kind zich ook kan vermaken op momenten dat het geen scherm gebruikt. Help daarom je kind bij het bedenken van dingen om te doen. Betrek je kind hierbij, zodat het aansluit bij de interesses van je kind.

Wees je bewust van de voordelen en nadelen van digitale technologie

Digitale technologie heeft zowel voordelen als nadelen. Voor een gezonde digitale balans maak je zoveel mogelijk gebruik van de voordelen en beperk je de nadelen.

Dit kunnen voordelen zijn:

Het kan ontspanning en plezier geven.
Het maakt het mogelijk om online contact te hebben met anderen, zoals vrienden en familie. Ook kan je nieuwe mensen ontmoeten.
Het kan helpen bij het leren van nieuwe dingen, zoals een nieuwe taal of sociale vaardigheden.

Maar er zijn ook mogelijke nadelen:

Er blijft mogelijk minder tijd over dan nodig is voor school, sport of vrienden. Daardoor kan het zorgen voor slechtere cijfers op school of ruzies thuis.
Het kan lichamelijke klachten geven, zoals pijn in je polsen, vingers, nek, schouders of rug, hoofdpijn en vermoeide of droge ogen. Ook kan het ervoor zorgen dat je minder beweegt en dat verslechtert de conditie.
Het kan zorgen voor slaapproblemen, vooral als je ’s avonds nog lang een scherm gebruikt. Ook kan het je somber, prikkelbaar of eenzaam maken.

Betrek je kind bij het maken van afspraken over schermgebruik

Afspraken over schermgebruik helpen kinderen om op een gezonde manier met media om te gaan. Die afspraken kunnen gaan over verschillende dingen, zoals:

hoe lang je kind achter een scherm mag;
hoe vaak dat mag;
op welke momenten of tijden;
en welke apps, websites of platforms je kind gebruikt en wat het daarop doet.

Zo kom je tot goede afspraken

Het is belangrijk dat je kind zich aan de gemaakte afspraken houdt. Leg daarom uit waarom de afspraken er zijn en waarom het belangrijk is om ze na te komen. Kinderen begrijpen regels beter als ze weten wat het doel is, zoals genoeg slapen, tijd overhouden om buiten te spelen of huiswerk te maken.

Kijk of je samen afspraken kunt maken

Ieder kind is anders, dus kijk goed naar wat bij jouw kind past. Als een kind heeft meegedacht over een afspraak, zal het zich daar meestal beter aan houden. Blijf ook op een positieve manier betrokken: toon interesse in wat je kind doet op het scherm, vraag naar de spelletjes of kijk af en toe even mee.

Blijf consistent en duidelijk

Kinderen zullen soms grenzen overschrijden; dat hoort bij hun ontwikkeling. Ze proberen nu eenmaal uit tot hoe ver ze kunnen gaan. Juist op zulke momenten is het belangrijk dat jij (met je partner) duidelijk bent en consequent blijft. Spreek daarom af wat er gebeurt als ze niet worden nageleefd. Bijvoorbeeld dat je kind een extra taakje in huis doet.

Soms verandert de situatie of heeft je kind iets anders nodig. Blijf dan bij de kern van de afspraak en leg uit waarom je een uitzondering maakt. Zo leert je kind dat regels niet willekeurig zijn, maar bewust gekozen en bedoeld om houvast te geven.

Praat over allerlei zaken die belangrijk voor je kind zijn. Toon interesse voor grote en kleine gebeurtenissen in zijn of haar leven. Ook wanneer je kinderen ouder worden en minder vaak thuis zijn: weet wat ze bezighoudt, wie hun vrienden zijn en wat ze doen.

Zorg dat je kind je in vertrouwen durft te nemen. Dat lukt beter als jullie gewend zijn om over veel onderwerpen open te praten.

Benoem wat goed gaat

Zeker als niet alles soepel verloopt ben je als ouder soms geneigd om te focussen op wat niet goed gaat. Je vergeet dan de dingen die wel goed gaan te benoemen, en die zijn er altijd (aan afspraken houden, goede inzet op school, helpen van anderen in het gezin of daarbuiten). Benoem daarom ook wat goed gaat.

Geef het goede voorbeeld en zorg voor je eigen digitale balans

Kinderen kopiëren. Wat ze jou als ouder zien doen vinden ze normaal. Uit onderzoek weten we dat ouders een belangrijk voorbeeld zijn voor hun kinderen.

Geef daarom het goede voorbeeld. Dit betekent:

Houd je aan de regels voor schermgebruik die je voor je kind belangrijk vindt.
Zorg voor minder schermgebruik als je bij je kind bent. En leg uit waarom je digitale technologie gebruikt als je dat wel in het bijzijn van je kind doet (bijvoorbeeld: om een recept op te zoeken, een cadeau te kopen of een afspraak bij de huisarts te maken).
Zorg voor je eigen digitale balans. Dit betekent: schermgebruik afwisselen met andere activiteiten (bijvoorbeeld: bewegen, slaap, ontspanning, tijd voor jezelf en anderen).
Laat zien hoe je respectvol online communiceert en je privacy beschermt.
Geef volle aandacht. Leg je telefoon weg als je samen bent met je kind. Zet meldingen uit zodat je niet steeds wordt gestoord.

Meer informatie

Liever iemand spreken?
We zijn er voor je.

Wil je meer weten over digitale balans in jouw situatie? Voor jezelf, voor je kind of een andere naaste? Onze experts helpen je graag verder. Je kunt anoniem met ons bellen of mailen. Via de website kun je ook een terugbelverzoek achterlaten of meteen je vraag stellen.